Kredi reklamlarında faiz genellikle aylık oran olarak verilir: "aylık %3". Mevduat faizi, enflasyon ve politika faizi ise çoğunlukla yıllık oranla ifade edilir. Bu iki oranı doğru karşılaştıramadığınızda kredinin maliyetini olduğundan düşük görebilirsiniz. Bu rehberde aylık, yıllık basit ve yıllık bileşik faiz arasındaki farkı örneklerle anlatıyoruz.
Basit faiz ve bileşik faiz
Basit faizde faiz yalnızca başlangıçtaki anapara üzerinden hesaplanır. Aylık %3 faiz, 12 ayda basitçe %36 eder.
Bileşik faizde her dönemin faizi anaparaya eklenir ve sonraki dönemin faizi bu büyümüş tutar üzerinden hesaplanır. Yani faizin de faizi işler. Aylık %3 faizin yıllık bileşik karşılığı şöyle hesaplanır:
Yıllık bileşik oran = (1 + aylık oran)^12 − 1 = (1,03)^12 − 1 ≈ %42,58
Aradaki fark küçük değildir: Aynı aylık oran, basit hesapla %36, bileşik hesapla yaklaşık %42,58 yıllık maliyete karşılık gelir.
Nominal ve efektif yıllık faiz
Finansta bu iki kavram farklı isimlerle de anılır:
- Nominal yıllık faiz: Aylık oranın 12 ile çarpılmasıyla bulunur. Aylık %3 → nominal yıllık %36.
- Efektif yıllık faiz: Bileşik etkiyi hesaba katar. Aylık %3 → efektif yıllık yaklaşık %42,58.
Tersini hesaplamak da mümkündür. Yıllık efektif oranı biliyorsanız aylık karşılığı şu formülle bulunur:
Aylık oran = (1 + yıllık efektif oran)^(1/12) − 1
Hızlı dönüşüm tablosu
| Aylık oran | Nominal yıllık | Efektif yıllık (bileşik) |
|---|---|---|
| %2 | %24 | %26,82 |
| %3 | %36 | %42,58 |
| %3,5 | %42 | %51,11 |
| %4 | %48 | %60,10 |
Tablodan görüldüğü gibi aylık oran yükseldikçe nominal ve efektif oran arasındaki fark açılır. Aylık %4'te fark 12 puanı aşar.
Kredi ve mevduat oranlarını karşılaştırmak
Diyelim ki mevduatınıza yıllık %40 faiz teklif ediliyor ve aylık %3 faizli bir kredi kullanmayı düşünüyorsunuz. İlk bakışta "%40 kazanç, %36 maliyet" gibi görünebilir. Oysa:
- Aylık %3'ün efektif yıllık karşılığı yaklaşık %42,58'dir.
- Tüketici kredilerinde faizin üzerine KKDF ve BSMV eklenir; aylık %3 akdi faiz vergilerle birlikte fiilen %3,9'luk bir brüt orana dönüşür.
- Mevduat faizinden de stopaj kesilebilir ve bankanın verdiği yıllık oranın nasıl hesaplandığına (basit mi, bileşik mi) bakmak gerekir.
Yani oranları karşılaştırırken aynı dili konuştuğunuzdan emin olun: ikisini de efektif yıllık orana çevirin ve vergileri hesaba katın.
Vergiler işin içine girince
Tüketici kredilerinde KKDF ve BSMV faiz tutarı üzerinden alındığı için, akdi faiz oranı vergilerle birlikte yükselir:
Brüt aylık oran = akdi aylık oran × (1 + KKDF + BSMV)
Güncel ayarlara göre ihtiyaç kredisinde KKDF %15, BSMV %15 olduğundan aylık %3 akdi faiz, vergilerle birlikte %3,9'a karşılık gelir. 100.000 ₺'lik, 12 ay vadeli, aylık %3 faizli bir kredinin yıllık maliyet oranı vergisiz yaklaşık %42,58, vergiler dahil ise yaklaşık %58,27'dir. Konut kredileri bu vergilerden muaf olduğu için konut kredisinde akdi oran ile brüt oran aynıdır.
Günlük hayattan örnekler
"Aylık yalnızca %2,5" reklamı
Aylık %2,5, nominal olarak yıllık %30, efektif olarak yaklaşık %34,5'e karşılık gelir. Tüketici kredisiyse vergiler eklendiğinde maliyet daha da yükselir. Reklamdaki oranı her zaman vergiler dahil taksit ve YMO ile birlikte değerlendirin.
Kredi kartı gecikme faizi
Kredi kartlarında akdi ve gecikme faizleri de genellikle aylık oran olarak ilan edilir. Küçük görünen aylık oranlar, borç uzun süre taşındığında bileşik etkiyle hızla büyür. Kart borcunu asgari ödemeyle uzun süre taşımanın pahalı olmasının nedeni budur.
Enflasyonla karşılaştırma
Yıllık enflasyon oranı, 12 aylık bileşik fiyat değişimini gösterir. Bir kredinin maliyetini enflasyonla karşılaştırmak istiyorsanız kredi faizini de efektif yıllık orana çevirmeniz gerekir. Aksi halde elma ile armudu karşılaştırmış olursunuz.
Sık yapılan hatalar
- Aylık oranı 12 ile çarpıp yıllık maliyet sanmak. Bu, bileşik etkiyi yok sayar ve maliyeti olduğundan düşük gösterir.
- Vergileri unutmak. Tüketici kredilerinde KKDF ve BSMV, faizin etkisini yaklaşık %30 artırır.
- Masrafları hesaba katmamak. Dosya masrafı ve sigorta gibi kalemler YMO'yu yükseltir.
- Farklı dönemlerdeki oranları doğrudan karşılaştırmak. Aylık bir oranı yıllık bir oranla karşılaştırmadan önce ikisini aynı döneme çevirin.
Sık sorulan sorular
Bankanın ilan ettiği yıllık faiz basit mi, bileşik mi?
Kredilerde ilan edilen oran genellikle aylık akdi faizdir; sözleşmede yıllık faiz de yazıyorsa bu çoğunlukla aylık oranın 12 ile çarpılmış hâli, yani nominal orandır. Kredinin gerçek yıllık maliyetini görmek için sözleşmedeki yıllık maliyet oranına bakın. Mevduatta ise vadenin uzunluğuna göre faizin yeniden anaparaya eklenip eklenmediğini sorarak bileşik getiriyi hesaplayabilirsiniz.
Günlük faiz nasıl hesaplanır?
Kredili mevduat hesabı gibi ürünlerde faiz günlük olarak işleyebilir. Bu durumda aylık oran genellikle 30'a bölünerek günlük orana çevrilir ve borcun kaldığı gün sayısıyla çarpılır. Kısa süreli kullanımda maliyet küçük görünse de borç uzun süre taşındığında bileşik etki devreye girer.
Aylık oranı biraz düşürmek ne kadar fark eder?
Oran farkı küçük görünse bile vade uzadıkça etkisi büyür. Örneğin aylık %3,5 ile %3 arasındaki yarım puanlık fark, efektif yıllık oranda yaklaşık 8,5 puanlık bir farka karşılık gelir (%51,11 ile %42,58). Uzun vadeli kredilerde teklifleri karşılaştırırken bu yüzden ondalık farklar bile önemlidir.
Mevduatta bileşik getiri nasıl hesaplanır?
Örneğin 32 günlük vadeli mevduatta faiz her vade sonunda anaparaya eklenip yeniden yatırılıyorsa, bir yıl içinde bileşik bir getiri elde edersiniz. Bu durumda yıllık getiri, ilan edilen yıllık oranın biraz üzerinde çıkar. Karşılaştırma yaparken stopaj kesintisini de düşmeyi unutmayın.
Değişken faizde hangi oran esas alınır?
Değişken faizli kredilerde faiz, sözleşmede belirtilen bir gösterge orana ve belirli dönemlerde yapılan güncellemelere bağlıdır. Teklif anındaki oranla hesaplanan yıllık maliyet, vade boyunca değişebilir. Karşılaştırma yaparken en kötü senaryoyu da düşünmek faydalıdır.
Özet
- Aylık oranı 12 ile çarpmak nominal yıllık oranı, bileşik hesaplamak ise efektif yıllık oranı verir.
- Kredilerde faiz kalan borca işlediği için efektif oran daha doğru bir göstergedir.
- Tüketici kredilerinde KKDF ve BSMV, akdi faizi fiilen yaklaşık %30 artırır.
- Kredi, mevduat ve enflasyon oranlarını karşılaştırırken hepsini aynı dile, yani efektif yıllık orana çevirin.
Faiz oranı dönüştürücümüzle aylık, nominal yıllık ve efektif yıllık oranlar arasında anında geçiş yapabilir, vergilerin etkisini görebilirsiniz.